PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK
ALANINDA ÇALIŞANLAR İÇİN
ETİK KURALLAR
B. TEMEL İLKELER
PDR
elemanlarının benimsemeleri gereken başlıca ilkeler (1)
yetkinlik, (2) dürüstlük, (3)
duyarlı ve saygılı olma, (4) bireysel ve
kültürel farklılıklara duyarlılık, (5) sosyal
sorumluluk, (6) mesleki bilim ve so-
rumluluk olmak üzere altı madde olarak belirlenmiştir.
1.
Yetkinlik (Yeterlilik, ehliyet)
PDR elemanları hizmetlerini en üst düzeyde yeterlilikle yürütmeyi amaçlar.
Uzmanlık alanlarının, yetkinliklerinin sınırlarını bilirler. Yalnızca
eğitim düzeylerinin ve formasyonlarının elverdiği hizmetleri yapar-
lar, özel bir durumla karşılaştıklarında varolan bilimsel, mesleki ve
teknik kaynakların ışığında ve danışanların iyilik ve çıkarları doğrultusunda
en isabetli kararları, en uygun önlemleri almaya çalışırlar. PDR elemanları;
uzmanlıkları bakımından bilimsel ve mesleksel düzeylerini yükseltmeye,
bilgilerini sürekli olarak yenilemeye ve yaşamları boyunca kendilerini
özgün uzmanlık alanlarında yetişmeye çalışırlar. Bunun için her türlü
bilimsel, mesleksel, teknik ve idari kaynaklardan yararlanırlar.
2.
Dürüstlük
PDR elemanları; kişilerarası ilişkilerinde, bilimsel ve mesleki çalışmalarında,
özellikle danışma sürecinde dürüstlüğü, doğruluğu, gerçekçiliği ön plana
alırlar. Doğru olmayan beyanlarda bulunmazlar. Kendilerini tanıtırken,
eğitimlerinden, araştırmalarından ve mesleki niteliklerinden söz ederken
yanlış ya da abartılı ifadeler kullanmazlar. Psikolojik danışman; kendi
duyuş ve inançlarının, değerler sisteminin ve gereksinimlerinin, zayıf
ya da eksik yanlarının farkında olmaya çalışır. Bunların mesleki çalışmalarına
nasıl yansıyabileceğinin farkındadır. Özü sözü, içi dışı birdir, yani
duyuş ve düşünceleri ile davranış ve sözleri biribirini tutar.Özellikle
danışanları ile saydam ilişkiler kurmayı amaçlar.
3.
Duyarlılık ve Hoşgörü
PDR elemanları; meslek ilişkilerinde, özellikle de danışanlarına karşı
duyarlı ve kabul edicidirler.
İnsan ilişkilerinde anlayışın her kapıyı açan bir anahtar olduğunu bilirler.
Ancak, yalnızca duyarlı olamanın yeterli olmadığını, meslekdaşları ve
danışanlarının kişilik haklarınna ve onurlarına saygılı olmanın önemini
de kavramışalrdır. İnsanın dünyada en değerli varlık olduğunun bilincindedirler.
Kişinin kendi problemlerini çözme gücüne gücüne güvenirler, kendi kararlarını
kendi verme (self determination) özgürlüğüne içten inanır
lar. Bazen idari ve hukuki zorluklara yol açsa bile, danışanlara ait gizli
bilgileri korumak ve insanlara verilebi
lecek zararları önlemek ya da en aza indirmek için her çareye başvururlar,
yapabilecekleri her şeyi yaparlar
4.
Bireysel ve Kültürel Farklılıklara Duyarlılık
PDR
elemanları; toplumda değişik kesimlerin ihtiyaç ve sorunlarının farkında
olmaya ve çalışma-
larında kullandıkları yöntem ve teknikleri onların ihtiyaçlarına göre
uyarlamaya çalışırlar. Bu arada yaş, cins,
din, dil, sosyo-ekonomik statü, değişik gruplara ait olma gibi bireysel
ve kültürel farklılıkların verecekleri hizmeti olumsuz olarak etkilememesine
dikkat ederler. Danışanlar; kadın-erkek, köylü-kentli, zengin-fakir olabilirler.
Bu gibi durumlarda, danışmanlar ayrım yapmaksızın hizmet vermeye çalışırlar.
Bu hususlarda ön-
yargılı olanlara, ne bilinçli olarak katılarak taraf tutarlar, ne de onları
eleştirirler ve tartışmalara girişirler. Da-
nışmanlar kendilerine başvuran herkese karşı kabul edicidirler ve onlara
anlayış göstererek hizmet verirler.
5.
Toplumsal Sorumluluk
PDR;
temelde insana yönelik bir hizmetler bütünüdür. Bu bakımdan bu alanda
verilen hizmetlerin doğası gereği, danışmanların da birincil görevi ve
sorumluluğu, insana yöneliktir. Toplumun giderek karma-
şıklaşan yaşam koşulları içinde kişinin yolunu bulmasına, kendini gerçekleştirmesine
yardımcı olmaya çalışır.
Ancak
bireyden soyutlanamaz. Zira kişiler ve toplum birbirinden ayrılması olanaksız
tek bir ger-
çeğin iki yüzü gibidir.Toplum bireylerden oluşur ve onların iyiliği için
vardır. İnsan da ancak bir toplum için-
de yaşayabilir ve kendini gerçekleştirebilir. Bunlardan birine yapılan
yardım ötekine yansır. Bu bakımdan PDR elemanları, topluma olan bilimsel
ve mesleki sorumluluklarının bilincindedirler, bireylere hizmet verir-
ken çoğunluğun haklarını gözetirler.Toplumun yararı için bilgilerini medya
yoluyla halka yayarlar. Toplumsal felaketlere yol açan olayların psikolojik
nedenlerini belirlemeye ve bunların sonuçlarını en aza indirgemeye çalışırlar.
Danışmanlar hizmetlerinin kötüamaçlar için kullanılmasını engellerler.
Aynı zamanda yasama organ
ları ile işbirliği yaparak, halkın ve danşanların yararına olacak sosyal
politikaların ve kanunların oluşturulma-
sında rol alırlar. Zamanlarının bir kısmını kişisel ya da maddi çıkar
gözetmeksizin, mesleki çalışmalar için har
carlar.
6.
Mesleki ve Bilimsel Sorumluluk
PDR
elemanları; etik davranış standartlarına bağlı olmayı, görev ve rollerini
iyice kavrayıp bunla-
ra uygun davranma sorumluluğunu yüklenmişlerdir. Hizmet verdikleri kişilerin
iyilikleri ve menfaatleri doğrul-
tusunda ilgili kurumlarla işbirliği yaparlar, onları bu alandaki başka
uzmanlara gönderirler. Danışmanlar, mes
lekdaşlarının bilimsel ve mesleki etik kural ve standartlarına uygun davranıp
davranmamaları ile de ilgilenir-
ler. Gereğinde, uygun olmayan davranışları engellemek için meslekdaşları
ile istişari tartışmalara girişirler.